Ym Mae Porth Mawr yn Sir Benfro, mae erydiad arfordirol wedi datgelu un o safleoedd canoloesol cynnar mwyaf nodedig Cymru. Datgelodd gwaith cloddio rhwng 2014 a 2021 glostir carreg o’r wythfed ganrif gyda chysegr cerfiedig yn ei ganol, ochr yn ochr â thystiolaeth o anheddiad, crefftwaith, a pharatoi bwyd. O ddiwedd yr wythfed ganrif neu’r nawfed ganrif datblygodd y safle yn fynwent fawr, gyda dros 250 o gladdedigaethau wedi’u gosod yn y tywod dros sawl canrif, llawer ohonyn nhw’n blant ifanc. Yn yr 11eg–12fed ganrif adeiladwyd capel carreg dros y fynwent gynharach, ynghyd â beddau cist nodedig wedi’u marcio â cherrig mân cwarts neu gregyn brennig. Wedi’i adael yn wag erbyn yr 16eg ganrif, mae’r capel a’r claddedigaethau wedi cael eu bygwth ers hynny gan erydiad arfordirol. Mae’r darganfyddiadau hyn yn taflu goleuni ar fywyd, marwolaeth, a chred yn y Gymru ganoloesol gynnar ac yn datgelu safle o bwysigrwydd eithriadol sydd bellach mewn perygl o’r môr.
