Ar hyd sianel lanw Afon Leri yn
Ynys-las mae tair llong foel (hulk) -Henebion Cofrestredig y credir eu bod yn llongau cludo llechi o’r 19eg ganrif. Yno ers dirywiad y diwydiant llechi, mae’n debyg eu bod wedi’u gadael yno tua 1868 i nodi sianel yr afon, ac efallai eu bod wedi’u defnyddio ar un adeg fel fferïau rhwng Ynys-las ac Aberdyfi. Rhwng 2014 a 2016, cynhaliodd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed, gan weithio gyda phartneriaid a chymorth grant Cadw, ymchwiliad dau gam a oedd yn canolbwyntio ar y llong a oedd yn wynebu’r perygl mwyaf, sef Llongddrylliad 3. Datgelodd gwaith cloddio a chofnodi dystiolaeth o’i llwyth llechi, ynghyd â darganfyddiadau gan gynnwys bwced, rhaff, blwch pren, a stof y llong o bosib. Roedd gwaith diweddarach yn cynnwys cofnodi gwaith pren manwl, ffotogrametreg, ac asesu erydiad arfordirol i arwain y gwaith monitro a rheoli yn y dyfodol. Gyda’i gilydd, mae’r astudiaethau hyn wedi gwella dealltwriaeth o’r llongau carchar yn fawr ac wedi tynnu sylw at yr heriau o gadw treftadaeth forwrol fregus mewn amgylchedd arfordirol deinamig.
